Στάχτη και μπούρμπερη, πομπή και γάνα και άλλα τέτοια ζευγάρια

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Στο κυριακάτικο άρθρο μας για την άγνωστη συλλογή δημοτικών τραγουδιών του Ανδρ. Λασκαράτου, είχα κάνει παρεμπιπτόντως λόγο για τη στερεότυπη έκφραση “πομπή και γάνα”, όπου έχουμε δύο περίπου συνώνυμες λέξεις, αφού “πομπή” είναι η διαπόμπευση και κατ’ επέκταση ο άνθρωπος που αξίζει τη διαπόμπευση, αλλά και γάνα είναι η σκουριά των χάλκινων σκευών, είναι όμως και η μουτζούρα και, συνεκδοχικά, η διαπόμπευση, διότι αυτούς που διαπόμπευαν τους αποσβόλωναν, τους πασάλειβαν τα μούτρα με καπνιά. Κατ’ επέκταση, και πάλι, γάνα είναι ο άξιος διαπομπεύσεως.

Τη στερεότυπη αυτή εκφραση, που βέβαια είναι σπάνια στις μέρες μας, τη βρίσκουμε σε παροιμίες όπου δηλώνει κάτι που είναι άξιο καταφρονήσεως, παράδειγμα «ψηλός άντρας σαν άγγελος, κοντός πομπή και γάνα».

Να προσεχτεί ότι το δεύτερο ουσιαστικό δεν έρχεται να προσθέσει κάτι στο νόημα, αφού οι δυο λέξεις είναι περίπου συνώνυμες, αλλά λειτουργεί επιτατικά, πολλαπλασιάζει μπορούμε να πούμε τη δύναμη και την εκφραστικότητα που θα είχε…

View original post 1,310 more words

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s